Phần thi nói bị coi là phần không tự luyện được, vì mặc định phải có người đối thoại. Điều đó chỉ đúng một phần. Có ba thứ quyết định phần lớn kết quả nói — sự trôi chảy, sự mạch lạc và vốn cách diễn đạt — và cả ba đều luyện được một mình. Thứ cần người thật là phản xạ trước câu hỏi bất ngờ, và ngay cả nó cũng có cách thay thế tạm.
- Trôi chảy luyện bằng nói liên tục có bấm giờ, không dừng để sửa.
- Mạch lạc luyện bằng khung ý cố định, tập trả lời theo khung cho tới khi thành phản xạ.
- Vốn diễn đạt lấy từ chính bản ghi âm của mình: chỗ nào bí thì đó là chỗ cần bổ sung.
- Học thuộc bài mẫu là chiến thuật rủi ro, vì lệch đề một chút là hỏng cả câu trả lời.
Ba thứ người chấm thật sự quan sát
Người học hay nghĩ phần nói chấm ngữ pháp là chính, nên dành cả buổi luyện để sửa từng câu cho đúng. Thực tế trọng số lớn nằm ở chỗ bạn có nói được liên tục không, ý có đi theo trật tự hiểu được không, và bạn có đủ cách diễn đạt để không lặp mãi vài mẫu câu. Ngữ pháp tất nhiên có tính, nhưng một câu trả lời trôi chảy với vài lỗi nhỏ thường được đánh giá cao hơn một câu trả lời đúng ngữ pháp mà ngắt quãng liên tục. Nhận ra điều này đổi hẳn cách luyện: bạn ngừng dừng lại giữa chừng để sửa mình, và bắt đầu tập nói cho hết ý đã.
Vòng lặp tự luyện một mình
Bốn bước dưới đây làm được với một mình bạn và chiếc điện thoại, mỗi vòng khoảng mười lăm phút cho một đề tài. Điểm cốt lõi nằm ở bước hai: không được dừng giữa chừng. Mỗi lần bạn dừng để sửa một từ, bạn đang luyện chính thói quen ngắt quãng mà phòng thi sẽ trừ điểm. Cứ nói tiếp, sai thì sai, phần sửa để dành cho bước ba khi nghe lại.
Vốn ý thay vì bài mẫu
Học thuộc câu trả lời mẫu có vẻ an toàn nhưng lại rất dễ vỡ: chỉ cần đề lệch một chút là bài thuộc không dùng được, và người chấm thường nhận ra ngay giọng đọc thuộc lòng. Thứ đáng đầu tư là vốn ý — những mẩu nội dung có thể lắp vào nhiều đề khác nhau. Chẳng hạn một kỷ niệm về chuyến đi có thể dùng cho đề tài du lịch, đề tài về một ngày đáng nhớ, đề tài về phương tiện giao thông, và cả đề tài về gia đình. Xây khoảng sáu tới tám mẩu như vậy thì hầu hết đề tài quen thuộc đều có chỗ để bám.
Sai lầm thường gặp
- Dừng lại sửa từng lỗi trong lúc đang nói. Việc đó luyện cho bạn quen ngắt quãng.
- Chỉ luyện đề tài mình thích. Đề tài ngại nói mới là chỗ dễ mất điểm nhất.
- Không bao giờ ghi âm vì thấy ngại. Không ghi âm thì không có cách nào biết mình bí ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Tự nói một mình có kỳ cục không?
Vài buổi đầu thì có, sau đó quen. Nếu ngại, hãy nói như đang giải thích cho một người bạn qua tin nhắn thoại — cách hình dung đó làm giọng tự nhiên hơn hẳn so với hình dung đang trả lời giám khảo.
Có nên viết ra rồi đọc không?
Không nên đọc, nhưng viết khung ba gạch đầu dòng thì rất nên. Viết thành câu đầy đủ rồi nói lại theo trí nhớ sẽ tạo ra giọng đọc thuộc, còn khung gạch đầu dòng thì giữ trật tự mà vẫn để ngôn từ được sinh ra tại chỗ.
Không có ai sửa lỗi cho thì làm sao biết mình sai?
Bản ghi âm phát hiện được phần lớn lỗi lặp lại, nhất là các lỗi bạn vốn đã biết luật nhưng quen nói sai. Với những lỗi tinh hơn thì cần người kiểm, và đây là lúc một buổi luyện đôi mỗi tuần hoặc một buổi với người dạy trở nên đáng giá.
Nói chậm có bị trừ điểm không?
Tốc độ chậm mà đều và rõ ràng thường không phải vấn đề; thứ bị đánh giá thấp là ngắt quãng liên tục và những khoảng im lặng dài giữa câu. Vì vậy hãy ưu tiên luyện nói liên tục trước, rồi mới tăng tốc độ sau.