Người tự học gần như luôn lệch về đọc, vì đọc là kỹ năng dễ làm một mình nhất. Vấn đề là bốn kỹ năng nâng đỡ nhau, nên một kỹ năng quá yếu sẽ kéo lùi cả ba kỹ năng còn lại.
- Người tự học lệch về đọc, người học lớp lệch về ngữ pháp
- Bốn kỹ năng nâng đỡ nhau, không độc lập
- Nói yếu kéo lùi cả nghe, vì tai và miệng dùng chung bản đồ âm
- Cân lại bằng cách thêm, không phải bằng cách bỏ
Vì sao ai cũng lệch
Người tự học chọn hoạt động làm được một mình, và đọc đứng đầu danh sách đó. Người học lớp thì học theo giáo trình, mà giáo trình nặng ngữ pháp vì đó là thứ dễ soạn và dễ chấm. Cả hai đều lệch, chỉ lệch về hai hướng khác nhau.
Bốn kỹ năng nâng đỡ nhau thế nào
Đây là lý do việc cân bằng quan trọng hơn người ta tưởng: bỏ một kỹ năng không chỉ mất kỹ năng đó mà còn làm chậm những kỹ năng khác.
Cân lại bằng cách thêm
Đừng bỏ thứ bạn thích để làm thứ bạn ngại, vì làm vậy thường dẫn tới bỏ học luôn. Cách bền hơn là giữ nguyên hoạt động yêu thích và gắn thêm một bước nhỏ vào cuối: đọc xong thì tóm tắt thành tiếng, xem phim xong thì kể lại một cảnh. Bước thêm chỉ vài phút nhưng nó lấp đúng chỗ lệch.
Sai lầm thường gặp
- Chỉ đọc trong nhiều tháng rồi ngạc nhiên vì không nói được câu nào
- Bỏ hẳn hoạt động mình thích để ép làm thứ mình ngại, rồi bỏ học luôn
- Đo trình độ bằng kỹ năng mạnh nhất của mình
Câu hỏi thường gặp
Có nhất thiết phải học đủ bốn kỹ năng không?
Tuỳ mục tiêu. Nếu bạn chỉ cần đọc tài liệu chuyên ngành thì học lệch là hợp lý và tiết kiệm. Nhưng nếu mục tiêu là dùng được ngôn ngữ nói chung thì lệch quá sẽ chặn bạn lại ở một mức nào đó.
Kỹ năng nào nên ưu tiên nếu ít thời gian?
Nghe và nói, vì chúng khó bù nhất về sau và cũng chậm nhất. Đọc và viết dễ tự học hơn ở mọi giai đoạn nên có thể đẩy về sau mà ít thiệt hại.
Vì sao nói yếu lại làm nghe yếu theo?
Vì bộ não dùng chung bản đồ âm thanh cho cả việc nhận ra và việc phát ra. Khi bạn tập phát một âm, bạn đồng thời làm rõ nó trong bản đồ đó, và tai bắt đầu tách được nó khỏi các âm gần giống.
Làm sao biết mình đang lệch bao nhiêu?
Đo cả bốn kỹ năng mỗi tháng bằng bốn phép đo đơn giản. Nhiều người bất ngờ khi thấy khoảng cách giữa kỹ năng mạnh nhất và yếu nhất lớn hơn nhiều so với hình dung.